Có thể xây dựng bộ luật riêng về tài sản mã hóa

Bà Lê Thị Hoàng Thanh, Phó Vụ trưởng Vụ Pháp luật dân sự - kinh tế, Bộ Tư pháp, chia sẻ về hành trình xây dựng Nghị quyết 05 của Chính phủ, đã nhấn mạnh rằng việc thể chế hóa các quy định pháp luật liên quan đến tài sản mã hóa đã được đặt ra từ cách đây 10 năm.

Quá trình này đã trải qua nhiều cuộc tranh luận sôi nổi với ba nội dung chính: tài sản mã hóa có phải là tài sản hay không, nên điều chỉnh bằng hình thức quy phạm pháp luật nào, và bộ, ngành nào sẽ chịu trách nhiệm chính trong việc này.

Sau nhiều cuộc thảo luận, các bộ, ngành đã thống nhất rằng tài sản mã hóa được công nhận là tài sản, với đầy đủ các yếu tố như kết tinh của quá trình lao động, sản xuất và đầu tư. Tài sản này có giá trị nhất định và có thể tồn tại dưới dạng hữu hình, tài sản vật chất hoặc quyền tài sản, tùy thuộc vào thể thức của nó.

Bộ luật Dân sự được giữ làm bộ luật gốc, không cần thiết phải sửa đổi bổ sung, vì đây là đạo luật cần giữ ổn định và chỉ quy định những vấn đề đã được hình thành ổn định. Tuy nhiên, Bộ Tài chính và Bộ Tư pháp đều ủng hộ việc xây dựng một văn bản quy phạm pháp luật đặc thù cho loại tài sản đặc biệt này.

Về trách nhiệm của các bộ, ngành liên quan đến tài sản mã hóa, đã có sự đồng thuận rằng Bộ Tài chính sẽ là cơ quan chịu trách nhiệm chính, do đây là những tài sản mang tính tài chính hoặc các sản phẩm thể hiện huy động vốn.

Ông Tô Trần Hòa, Phó trưởng ban thường trực Ban quản lý Thị trường giao dịch tài sản mã hóa, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, cho biết Nghị quyết 05 đã giao cho Bộ Tài chính triển khai một số nhiệm vụ quan trọng, trong đó có việc xây dựng Nghị định xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực tài sản mã hóa. Nghị định này đã được trình Chính phủ để ký ban hành.

Hiện tại, có hai vấn đề lớn đang được quan tâm: chế độ kế toán kiểm toán đối với các loại hình doanh nghiệp tham gia vào thị trường tài sản mã hóa và chế độ thuế đối với các hoạt động liên quan đến thị trường tài sản mã hóa.

Bộ Tài chính đang tiến hành xây dựng ba thông tư quan trọng liên quan đến chế độ kế toán kiểm toán, chính sách thuế và hướng dẫn về đối tượng thu thuế và cách thức thu thuế. Dự kiến các thông tư này sẽ được trình Bộ để ban hành trong quý 1/2026.

Bà Nguyễn Vân Hiền, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Blockchain và Tài sản số Việt Nam, cho rằng trong hai năm 2024-2025, nhiều chính sách và khung pháp lý sẽ được ban hành để thúc đẩy sự phát triển của thị trường tài sản mã hóa. Việt Nam mặc dù đi sau nhưng đã học hỏi và kế thừa nhiều mô hình pháp lý từ các quốc gia khác. Hiện tại, Việt Nam đã có các khung pháp lý tương đối cơ bản và kỳ vọng sẽ có những khung pháp lý chuyên sâu hơn để quản lý thị trường này.

Ông Nguyễn Hải Nam, Ủy viên Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội, nhận định rằng Việt Nam có hai đặc điểm nổi bật trong lĩnh vực tài sản số và tài sản mã hóa: khối lượng giao dịch tài sản số tại Việt Nam khá lớn so với các thị trường thế giới và đội ngũ kỹ sư công nghệ thông tin của Việt Nam rất phát triển. Việc Quốc hội thông qua Luật Công nghiệp công nghệ số vào tháng 6/2025 cũng đã quy định về tài sản số theo Bộ luật Dân sự, cho thấy thể chế đang dần pháp lý hóa các diễn biến trong kinh tế thực để đáp ứng nhu cầu thực tế.

Chính phủ rất quyết tâm trong việc phát triển tài sản mã hóa, đặc biệt là trong bối cảnh các tổ chức quốc tế yêu cầu tăng cường chống rửa tiền và tài trợ khủng bố. Chỉ ba tháng sau khi Quốc hội ban hành Luật Công nghiệp công nghệ số, Nghị quyết 05 đã được ban hành để phát triển tài sản mã hóa. Cách tiếp cận ở đây là từng bước, chủ động nhưng rất chắc chắn, thận trọng, nhằm vừa phát triển lĩnh vực này, vừa đảm bảo an ninh và bảo vệ nhà đầu tư.

Theo các chuyên gia, việc luật hóa hiện nay không phải là hợp pháp hóa tất cả các quy định về thị trường tài sản mã hóa ngay lập tức, mà chỉ tạo ra khung pháp lý để phát triển tiếp theo. Sàn giao dịch tài sản mã hóa trong giai đoạn thí điểm sẽ phục vụ hai nhóm đối tượng: người Việt Nam đang sở hữu tài sản mã hóa và giao dịch ở sàn nước ngoài sẽ quay về Việt Nam để giao dịch tại sàn chính thống, và nhà đầu tư nước ngoài với lớp tài sản mã hóa gắn với tài sản thực. Tài sản mã hóa gắn với tài sản thực được dự báo sẽ phát triển mạnh mẽ từ nay đến năm 2030.

Bà Nguyễn Vân Hiền cho rằng khi đã có khung pháp lý chặt chẽ từ Nghị quyết 05, nhà đầu tư sẽ cảm thấy yên tâm hơn với sự phát triển của lĩnh vực này tại Việt Nam. Sau giai đoạn thí điểm, lớp tài sản mã hóa sẽ không chỉ dành cho nhà đầu tư quốc tế mà còn mở ra “sân chơi” cho nhà đầu tư trong nước, tạo cơ hội thu hút dòng vốn mới vào Việt Nam. Bà Hiền kỳ vọng khung pháp lý sẽ ngày càng hoàn thiện và thị trường tài sản mã hóa sẽ phát triển mạnh mẽ, có thể song song với thị trường chứng khoán.

Bà Lê Thị Hoàng Thanh cho rằng đã có những căn cứ nhất định để xây dựng các văn bản pháp luật ở mức độ cao hơn so với Nghị quyết 05. Theo bà, có nhiều hình thức văn bản quy phạm có thể tiếp tục được nghiên cứu để xây dựng sau Nghị quyết 05. Trong quá trình thực hiện, nếu Nghị quyết 05 mang lại hiệu quả tích cực, có thể sẽ cần xây dựng một đạo luật riêng về tài sản mã hóa. Cụ thể, có ba lựa chọn cho việc xây dựng hành lang pháp lý cho thị trường tài sản mã hóa: xây dựng một nghị định để tổ chức và hướng dẫn thi hành Luật Công nghiệp công nghệ số, tiếp tục xây dựng nghị quyết thí điểm của Quốc hội nhưng ở tầm mức độ luật, và lý tưởng nhất là xây dựng một đạo luật riêng về tài sản mã hóa.

Ông Nguyễn Hải Nam cho biết rằng thông thường trên thế giới, quá trình phát triển sẽ bắt đầu bằng một luật khung, sau đó là giai đoạn thí điểm và cuối cùng là các luật chuyên ngành. Tuy nhiên, để đảm bảo thận trọng, Việt Nam cần áp dụng Nghị quyết 05 một thời gian, từ đó có giám sát chặt chẽ và đảm bảo công khai minh bạch. Sau đó, sẽ tổng kết, đánh giá và quyết định xây dựng chính sách tiếp theo, bao gồm cả khả năng xây dựng luật chuyên ngành khi thời điểm phù hợp.

Nguồn: vneconomy.vn